Met de recente release van You Can See Everything, de documentaire over Elizabeth Holmes en haar inmiddels opgeheven bedrijf Theranos, leek het ons interessant om haar verhaal vanuit een iets ander perspectief te bekijken. In plaats van ons te concentreren op de fraude, de investeerders of de uiteindelijke ondergang van het bedrijf, kijken we naar het technische probleem dat zij probeerde op te lossen.
Hoe vreemd het misschien ook klinkt, er bestaat een interessante parallel tussen wat Theranos probeerde te bereiken en wat de industrie van NAND-flashgeheugen al tientallen jaren met succes doet.
Beide proberen meer informatie uit minder fysiek materiaal te halen. Beide lopen tegen problemen met de meetnauwkeurigheid aan naarmate alles kleiner wordt. En beide zijn onderhevig aan fysieke beperkingen die niet zomaar met technische oplossingen kunnen worden weggenomen.
Het verschil zit in de manier waarop met die beperkingen wordt omgegaan.
Het fundamentele probleem van Theranos
Het uitgangspunt van Theranos was aantrekkelijk. Stel je voor dat je niet langer naar een laboratorium hoeft om meerdere buisjes bloed uit je arm te laten afnemen, maar dat een eenvoudige vingerprik voldoende bloed oplevert om honderden diagnostische tests uit te voeren. Het zou minder ingrijpend en goedkoper zijn en bloedonderzoek mogelijk toegankelijk maken voor veel meer mensen.
Het was een geweldig idee. Maar wat was precies het probleem?
Een gemiddelde druppel bloed heeft een volume van ongeveer 50 microliter, oftewel 0,05 milliliter. Een traditionele bloedafnamebuis kan 5 milliliter bevatten, ongeveer 100 keer zoveel.
Als je één druppel bloed zou nemen en deze gelijkmatig zou verdelen over 200 afzonderlijke tests, zou elke test slechts 0,25 microliter bloed krijgen. Daarbij gaan we ervan uit dat er geen bloed verloren gaat tijdens de afname, het transport, het scheiden van de bloedbestanddelen of de verwerking van het monster. We gaan er bovendien van uit dat elke test dezelfde hoeveelheid bloed nodig heeft, wat in werkelijkheid niet het geval is.
Sommige tests verbruiken het bloedmonster of veranderen de chemische samenstelling ervan, waardoor het bloed niet zomaar opnieuw kan worden gebruikt voor de volgende test. Multiplextests, waarbij meerdere metingen op hetzelfde monster worden uitgevoerd, kunnen helpen dit probleem te overwinnen, maar niet alle diagnostische tests zijn onderling met elkaar verenigbaar.
De beschikbare hoeveelheid bloed is echter slechts een deel van het probleem. Er doet zich iets aanzienlijk interessanters voor wanneer je het bloed zelf nader onderzoekt.
Niet alle druppels bloed zijn hetzelfde
Stel je voor dat je een theelepel water uit een zwembad haalt om de chemische samenstelling ervan te bepalen. Ervan uitgaande dat het water redelijk goed door het zwembad circuleert, zou die ene theelepel een vrij nauwkeurige afspiegeling moeten geven van de samenstelling van het water in het hele zwembad.
Bij bloed ligt dat anders. Bloed bevat een combinatie van opgeloste stoffen en fysieke deeltjes die in suspensie aanwezig zijn, waaronder rode bloedcellen, witte bloedcellen, bloedplaatjes, eiwitten, hormonen en antilichamen.
In 2015 voerden onderzoekers van Rice University een onderzoek uit waarbij ze opeenvolgende druppels bloed onderzochten die afkomstig waren van dezelfde vingerprik. Wat zij ontdekten, was dat de gemeten waarden van hemoglobine, witte bloedcellen en bloedplaatjes aanzienlijk konden verschillen van de ene druppel bloed tot de volgende.
Bij sommige proefpersonen verschilden de gemeten hemoglobinewaarden tussen opeenvolgende druppels bloed met meer dan twee gram per deciliter. Voor de onderzochte meetwaarden leverde het middelen van de resultaten van zes tot negen druppels bloed consistentere resultaten op, vergelijkbaar met die van traditioneel onderzoek met veneus bloed.
Het belangrijke detail hierbij is dat de onderzoekers voor een groot deel van hun analyses gebruikmaakten van beproefde diagnostische apparatuur van ziekenhuiskwaliteit. De variatie was niet simpelweg het gevolg van onnauwkeurige sensoren. Die variatie was al aanwezig in de bloedmonsters zelf.
Je kunt het onderzoek van Rice University hier lezen.
Er is nog een complicatie. Wanneer iemand in zijn vinger knijpt om meer bloed uit de prikopening te krijgen, kan weefselvocht zich vermengen met het bloedmonster en de samenstelling ervan beïnvloeden. Tijdens het afnemen van het bloed kunnen ook rode bloedcellen kapotgaan, een verschijnsel dat bekendstaat als hemolyse.
Rode bloedcellen bevatten kalium. Wanneer deze cellen kapotgaan, kan het kalium dat in het bloedmonster vrijkomt een kunstmatig hoge kaliumwaarde opleveren. Die waarde kan mogelijk wijzen op een medische aandoening die de patiënt in werkelijkheid helemaal niet heeft.
Zelfs een volkomen nauwkeurige sensor kan niet compenseren voor alle problemen die tijdens het afnemen van een bloedmonster ontstaan.
Waarom het bloed niet gewoon verdunnen?
Een van de methoden die Theranos gebruikte, was het verdunnen van kleine bloedmonsters, zodat deze met traditionele laboratoriumapparatuur konden worden verwerkt.
Op het eerste gezicht klinkt dat redelijk. Als je een stof met een factor tien verdunt, vervolgens de concentratie meet en het resultaat met tien vermenigvuldigt, zou je weer bij de oorspronkelijke concentratie moeten uitkomen.
Maar bedenk eens wat er gebeurt wanneer de stof waarnaar je op zoek bent al in uiterst kleine hoeveelheden aanwezig is. Door het bloed te verdunnen, kan de concentratie van die stof onder de detectiegrens van de gebruikte apparatuur terechtkomen.
Het toevoegen van vloeistof vergroot het volume van het bloedmonster, maar het vergroot niet de hoeveelheid van de stof die je probeert te detecteren.
Daarnaast is er het probleem van de verschillende onderzoeksmethoden. Het meten van glucose, het tellen van witte bloedcellen, het detecteren van antilichamen en het meten van testosteron zijn fundamenteel verschillende processen. Sommige tests vereisen volbloed, andere vereisen plasma of serum, en weer andere zijn afhankelijk van chemische reacties die de uitvoering van andere tests zouden verstoren.
Wat Elizabeth Holmes probeerde te bereiken, was niet simpelweg de miniaturisatie van een apparaat voor bloedonderzoek. Ze probeerde een compleet laboratorium te miniaturiseren.
Dit alles betekent natuurlijk niet dat bloedonderzoek met kleine hoeveelheden bloed onmogelijk is. Mensen met diabetes meten al jarenlang met succes hun glucosewaarden met behulp van zeer kleine bloedmonsters. Bovendien blijven ontwikkelingen op het gebied van microfluïdica en sensortechnologie de mogelijkheden van dergelijke bloedonderzoeken verder uitbreiden.
De uitdaging bestaat uit het uitvoeren van honderden verschillende tests met voldoende nauwkeurigheid en consistentie om op basis van de resultaten betrouwbare medische beslissingen te kunnen nemen.
Van een druppel bloed naar een NAND-geheugencel
Laten we nu eens kijken naar wat de industrie van NAND-flashgeheugen heeft bereikt met behulp van één enkele geheugencel.
Oorspronkelijk kon een NAND-geheugencel één bit aan informatie opslaan. Tegenwoordig slaat commercieel verkrijgbaar NAND-geheugen standaard drie of vier bits per cel op, terwijl technologie waarmee vijf bits per cel kunnen worden opgeslagen nog in ontwikkeling is.
Het interessante hierbij is dat elke extra bit het aantal elektrische toestanden dat het geheugen van elkaar moet kunnen onderscheiden, verdubbelt.
De overgang van SLC naar QLC levert een vier keer zo grote opslagcapaciteit per geheugencel op, maar verhoogt tegelijkertijd het aantal spanningstoestanden van twee naar zestien. Bij PLC neemt dat aantal verder toe tot tweeëndertig.
De controller moet deze toestanden van elkaar kunnen onderscheiden, ondanks het weglekken van elektrische lading, temperatuurschommelingen, variaties tijdens het productieproces en de fysieke achteruitgang van de geheugencel als gevolg van herhaalde programmeer- en wiscycli.
Klinkt dat bekend?
Theranos probeerde biologische stoffen te meten met steeds kleinere bloedmonsters, zonder daarbij aan nauwkeurigheid in te leveren. NAND-fabrikanten proberen steeds kleinere verschillen in drempelspanning van elkaar te onderscheiden, zonder daarbij de integriteit van de opgeslagen gegevens in gevaar te brengen.
Waarom NAND slaagde waar Theranos faalde
Een belangrijk voordeel dat de NAND-industrie heeft ten opzichte van de medische diagnostiek, is de mogelijkheid om redundantie toe te voegen aan de informatie die wordt gemeten.
Wanneer een flashgeheugencontroller gegevens naar NAND-geheugen schrijft, genereert deze tegelijkertijd aanvullende informatie voor foutcorrectie. Wanneer de gegevens vervolgens worden teruggelezen, kan de controller die extra informatie gebruiken om fouten binnen bepaalde grenzen te detecteren en te corrigeren. Dit staat bekend als ECC, oftewel Error Correction Code, een code voor het corrigeren van fouten.
Denk daar eens over na in de context van Theranos. Stel je voor dat Elizabeth Holmes informatie voor foutcorrectie aan de bloedbaan van een persoon zou kunnen toevoegen voordat er een bloedmonster wordt afgenomen. Als tijdens het onderzoek bepaalde informatie verloren zou gaan of verkeerd zou worden geïnterpreteerd, zou haar apparatuur die extra informatie kunnen gebruiken om het juiste resultaat te reconstrueren.
Natuurlijk is dat niet mogelijk. Ingenieurs die NAND-geheugen ontwikkelen, hebben controle over de oorspronkelijke informatie die wordt opgeslagen. Medische onderzoekers hebben niet dezelfde mate van controle over het biologische materiaal waarvan zij monsters nemen.
NAND-fabrikanten hebben ook andere methoden ontwikkeld om de beperkingen van hun technologie te compenseren. Read-retry-algoritmen passen de drempelspanningen aan wanneer opgeslagen informatie moeilijk te interpreteren wordt. Wear leveling verdeelt de fysieke slijtage van het geheugen over een groter aantal geheugencellen. Reservegeheugen biedt vervangende opslagcapaciteit wanneer bepaalde delen van het NAND-geheugen niet langer voldoende betrouwbaar zijn.
Dit alles gebeurt achter de schermen wanneer je een USB-stick op je computer aansluit of een foto op een microSD-kaart opslaat, zonder dat je daar zelf iets van merkt.
Wanneer alles kleiner maken niet langer de beste oplossing is
Een andere interessante ontwikkeling binnen de NAND-industrie was het besef dat het voortdurend verkleinen van planaire geheugencellen, die naast elkaar op een plat oppervlak liggen, niet noodzakelijkerwijs de beste manier was om een grotere opslagcapaciteit te bereiken.
In plaats van alles steeds kleiner te maken, begonnen fabrikanten in verticale richting te bouwen door geheugenlagen boven elkaar te plaatsen. Dit is de technologie die we tegenwoordig kennen als 3D NAND.
Samsung heeft publiekelijk gesproken over de ontwikkeling van NAND-geheugen met meer dan 1.000 verticale geheugenlagen tegen 2030, een onderwerp dat we onlangs uitgebreid hebben besproken in ons artikel Heeft Samsung echt een plan voor NAND met 1.000 lagen? Acht vragen die de moeite waard zijn.
Door in verticale richting te bouwen, kunnen fabrikanten de opslagdichtheid verhogen zonder noodzakelijkerwijs het aantal bits dat in elke afzonderlijke geheugencel wordt opgeslagen te vergroten. Uiteraard brengt het produceren van honderden microscopisch kleine lagen een geheel nieuwe reeks technische uitdagingen met zich mee, maar het biedt de industrie een andere manier om de opslagcapaciteit verder uit te breiden.
Misschien valt hier ook een les uit te trekken voor het oorspronkelijke concept van Theranos. Als het afnemen van slechts één druppel bloed een fundamenteel probleem veroorzaakt bij het verkrijgen van betrouwbare informatie, waarom zou je dan zo nadrukkelijk vasthouden aan die ene druppel? Zou het afnemen van zes of tien druppels bloed de technologie werkelijk minder revolutionair maken?
Vergeleken met het laten afnemen van meerdere buisjes bloed uit een ader in je arm waarschijnlijk niet.
Het verschil tussen innovatie en ambitie
Er is op zichzelf niets verkeerd aan wat Elizabeth Holmes wilde bereiken. De halfgeleiderindustrie zit vol technologische prestaties die twintig of dertig jaar geleden volkomen onrealistisch zouden hebben geleken.
Wat succesvolle techniek onderscheidt van een ambitieus idee, is het vermogen om aan te tonen dat resultaten onder realistische gebruiksomstandigheden keer op keer kunnen worden gereproduceerd.
Een NAND-fabrikant kan niet simpelweg aantonen dat een geheugencel vijf bits aan informatie kan opslaan en vervolgens verklaren dat de technologie een succes is. De fabrikant moet aantonen dat die vijf bits betrouwbaar kunnen worden teruggelezen na herhaalde schrijfcycli, langdurige opslag van de gegevens en blootstelling aan uiteenlopende omgevingsomstandigheden. Bovendien moet het economisch haalbaar zijn om de technologie op grote schaal te produceren.
Theranos heeft nooit voldoende aangetoond dat zijn technologie daadwerkelijk het brede scala aan betrouwbare diagnostische resultaten kon leveren dat het bedrijf had beloofd. Toch ging het bedrijf door met het op de markt brengen van die technologie.
De les die we uit het verhaal van Theranos kunnen trekken, is niet dat miniaturisatie onmogelijk is. De industrie van NAND-flashgeheugen heeft juist laten zien hoe ver miniaturisatie kan worden doorgevoerd.
De les is dat het kleiner maken van iets de wetten van de natuurkunde niet opheft. Het maakt het alleen maar moeilijker om technische oplossingen te vinden waarmee je de beperkingen van die natuurwetten kunt omzeilen.
En er bestaat een aanzienlijk verschil tussen beloven dat je die problemen hebt opgelost en ze daadwerkelijk oplossen.
Redactionele opmerking: GetUSB.info schrijft sinds 2006 over USB-technologie, NAND-flashgeheugen en digitale opslag. Onze artikelen zijn gebaseerd op praktijkervaring binnen de industrie, technisch onderzoek en gevestigde technische principes, met als doel onze lezers nauwkeurige, praktische en onafhankelijke inzichten in technologie te bieden.