Op een gegeven moment heb je waarschijnlijk een USB-stick aangesloten en gedacht: “Waarom worden er twee stations weergegeven?” Of misschien weigerde Windows een mysterieus alleen-lezen volume te verwijderen. Of Schijfbeheer toonde iets dat je niet kon verwijderen, hoe vaak je ook formatteerde. Zulke momenten leiden meestal tot verwarring, frustratie en veel slecht advies online.

Het probleem komt bijna altijd neer op een misverstand tussen twee begrippen die vergelijkbaar klinken, maar zich op totaal verschillende lagen van opslaggedrag bevinden: Logical Unit Numbers (LUN’s) en partities. Zodra je het verschil begrijpt, krijgen veel vreemde USB-verschijnselen ineens betekenis.

De analogie van het overslagterrein

Zie een USB-apparaat als een overslagterrein.

Het hele terrein is het fysieke USB-apparaat en zijn controller. Binnen dat terrein staan grote zeecontainers. Elke container is een LUN. Voor de buitenwereld lijkt elke container op een zelfstandige zending, met een eigen ID, een eigen bestemming en eigen verwerkingsregels.

Binnen elke container kun je dozen plaatsen. Die dozen zijn de partities. Je kunt ze herschikken, opsplitsen, verwijderen of opnieuw organiseren, maar ze blijven altijd binnen dezelfde container. Geen enkele hoeveelheid schuiven met dozen verandert twee containers in één, en geen enkele herindeling zorgt ervoor dat het terrein vergeet dat die containers bestaan.

Dat is het kernverschil: LUN’s zijn afzonderlijke apparaten die door de controller worden gepresenteerd. Partities zijn onderverdelingen die door het besturingssysteem binnen één apparaat worden aangemaakt.

Waarom deze verwarring zo vaak voorkomt

Windows en macOS zijn erg goed in het verbergen van complexiteit. De meeste gebruikers werken alleen met partities en gaan er daarom van uit dat alles wat ze zien een partitieprobleem is. Wanneer iets zich anders gedraagt, denken ze dat het kapot is.

Daarom lopen mensen vast wanneer ze USB-sticks tegenkomen die meerdere schijven presenteren. Ze proberen te formatteren, opnieuw te partitioneren of commandoregeltools zoals DiskPart te gebruiken, om vervolgens te merken dat er niets verandert. Dat komt omdat ze proberen de dozen binnen de container te herschikken, terwijl het echte probleem is dat het apparaat meerdere containers presenteert.

• Mensen denken dat meerdere stationsletters altijd meerdere partities betekenen.
• Ze gaan ervan uit dat formatteren alles verwijdert wat zichtbaar is op het apparaat.
• Ze verwachten dat Schijfbeheer alles kan verwijderen wat wordt weergegeven.
• Ze geloven dat beveiligde USB-functies softwaretrucs zijn in plaats van controllergedrag.

Zodra je LUN’s begrijpt, zijn deze frustraties geen mysteries meer maar herkenbare ontwerpkeuzes.

Praktijkvoorbeelden die je waarschijnlijk kent

Een veelvoorkomend voorbeeld is een USB-stick die zowel als CD-ROM-station als als gewone opslag verschijnt. Dat CD-ROM is geen partitie. Het is een aparte LUN die door de controller wordt gepresenteerd. De firmware vertelt het besturingssysteem: “Hier zijn twee onafhankelijke apparaten”, ook al bevinden ze zich in dezelfde fysieke behuizing. Dit gedrag werd vooral zichtbaar in de periode waarin flashdrives optische media begonnen te vervangen, een verschuiving die wordt besproken in artikelen zoals USB Flash Drives and the Death of the CD.

Daarom verwijdert formatteren het CD-ROM-station ook niet. Je kunt alle partities binnen de beschrijfbare container wissen wat je wilt, maar de CD-ROM-container is een aparte container die Windows niet kan ontmantelen omdat het die niet zelf heeft aangemaakt.

Beveiligde USB-sticks gebruiken vaak bewust meerdere LUN’s. Eén LUN kan authenticatiesoftware bevatten, een andere versleutelde gebruikersgegevens en nog een andere kan volledig verborgen blijven totdat de juiste inloggegevens zijn ingevoerd. Dit zijn gedragingen op controllerniveau, geen softwaretrucs bovenop een normale flashdrive.

Duplicators, forensische tools en compliance-gerichte systemen zijn eveneens gevoelig voor de LUN-structuur. Sommige tools verwachten elk logisch apparaat exact te zien zoals het door de controller wordt gepresenteerd, niet alleen wat het besturingssysteem kiest om te koppelen. Daarom werken professionele duplicatieplatformen zoals de USB160PRO USB-flashdrive-duplicator anders met apparaten dan consumentenbesturingssystemen: ze zijn ontworpen om de door de controller gedefinieerde lay-out te respecteren in plaats van die opnieuw te interpreteren.

Wat je wel en niet kunt veranderen

Hier wordt het verschil praktisch in plaats van theoretisch. Partities zijn flexibel. LUN’s zijn dat niet, tenzij je toegang hebt tot de controllerfirmware.

• Je kunt partities maken, verwijderen, vergroten, verkleinen en formatteren met hulpmiddelen van het besturingssysteem.
• Je kunt LUN’s niet verwijderen of samenvoegen met Schijfbeheer in Windows.
• Je kunt een door de controller gedefinieerd CD-ROM niet “repareren” met formatteertools.
• Je kunt hardware-afgedwongen lay-outs niet overschrijven met softwarehulpmiddelen.

Als de firmware van het apparaat twee LUN’s presenteert, moet het besturingssysteem die realiteit accepteren. Geen registeraanpassing, geen commandoregeltool en geen formatter van derden kan veranderen hoe de controller zichzelf presenteert.

Waarom dit belangrijker is dan je denkt

Dit verschil verklaart een lange lijst van gedragingen die anders willekeurig lijken. Waarom sommige USB-sticks zich niet volledig laten wissen. Waarom beveiligde apparaten herformattering overleven. Waarom enterprise-USB zich anders gedraagt dan promotionele USB. Waarom forensische tools over LUN’s praten terwijl consumententools ze nooit noemen. Waarom sommige apparaten als meerdere schijven verschijnen op Linux maar slechts één op Windows. Waarom bepaalde functies blijven bestaan ongeacht wat je doet.

Kort gezegd: partities zijn een softwarelaag. LUN’s zijn een hardwarebeslissing.

Zodra je een USB-apparaat ziet als een overslagterrein in plaats van als één enkele doos opslag, wordt alles duidelijker. Meerdere schijven zijn geen bug meer, maar aparte containers. Formatteringsfouten zijn niet langer mysterieus: je probeert alleen dozen te herschikken terwijl je de containers zelf negeert.

Als je je ooit hebt afgevraagd waarom bepaalde USB-functies onmogelijk lijken te verwijderen, waarom sommige lay-outs elk hulpmiddel overleven of waarom professionele duplicatiehardware zich anders gedraagt dan Windows Verkenner, dan is dit de onderliggende reden. Het gedrag zit in de controller, niet in het bestandssysteem.

En zodra je dat begrijpt, stop je met vechten tegen het apparaat en begin je te begrijpen hoe het werkelijk is ontworpen om te werken.